Osmanli $eyhulislamlari | ihvan forum – Özgür Düşünce ve Paylaşım Platformu!

Osmanli $eyhulislamlari

ALI25

Kıdemli Üye
İhvan Üyesi
Katılım
9 Nis 2015
Mesajlar
7,509
Puanları
48
Bismillahirrahmanirrahim

1
MEHMED $EMSEDDIN FENARI EFENDI $EYHULISLAM (751-834/1350-1431)

Merhum $emseddin Fenari Efendi, Osmanli $eyhulislamlarinin birincisidir. Mü$arunileyh, (Fenar) karyesinde dünyaya geldi (751/1350). Gencliginde tahsil-i ilim ve ma´rifetle gecirdi. Üstadlari Mevlana Alaeddin Esved hazretleriyle $eyh Cemaluddin Aksarayi´dir. $emseddin Fenari, tahsil-i uluma fevkelade hahi$gerdi. Memleketinin ulemasindan ba$ka ilim ve irfan merkezlerinde yeti$en ulemanin da efkar ve ictihadindan istifade etmek isterdi. Bu sebebden bera-yi hac Ka´be-i $erif´e müteveccihen hareket ederken Kahire´ye ugrami$, Misir Sultani Müeyyid´in iltifatina mazhar olmu$, Misir ulemasinin terakkiyat-i fikriyyesinden istifade eylemi$di. $emseddin Fenari Efendi, Misir´da Seyh Ekmeleddin hazretlerine mülazemet etdikten sonra bilad-i Rum´a geldi. Bursa kadiligina ve Manastir Medresesi müderrisligine na´il oldu (828/1425). Mesail-i $er´iyyeyi hall ve hukük-i ibadi siyanet emrinde büyük bir iktidart gösterdi. Bu sayede Ikinci Sultan Murad Han´in teveccühünü celbe muvaffak oldu. Padi$ah-i zaman mü$avirlik vazifesini ifaya ba$ladi. Debdebe ve saltanati o dereceye irtika eyledi ki, cumálari cami-i $erife giderken halk kendisini görmek icün toplanir, $emseddin Fenari Efendi´yi görmeyi büyük bir $eref addederdi. $emseddin Fenari, $eyh Hamiduddin-i Kayseri ile de musahebet etdi. Tasavvufu mü$arunileyhden ögrendi. Hayatinin son zamanlarinda gözlerine ama tari oldu. 834/1431 tarihinde vefat etdi. Vefatina tarih, “Cennetu´l-Firdevs”dir. Hüsn-i ahlakla muttasif bir zatdi. Bursa´da medfundur. $ehr-i mezkürede bir camii, bir de medresesi vardir. Asari: Fusulu´l-Bedayi fi Usuli´s-$erayi, Sure-i Fatiha Tefsiri, Enmuzec-i Ulum, Fera´iz-i siraciyye $erhi. (Ilmiyye Salnamesi s.283.284/Heyet)
2
FAHREDDIN-I ACEMI EFENDI $EYHULISLAM (865/1461)

Fatih devrinin güzide ulemasindandir. Fahreddin Efendi Iran´da Seyyid $erif Cürcani´den tahsil-i ma´rifet etdi. Osmanli memalikine geldigi zaman, Molla Fenari´nin oglu Mehmed $ah Efendi´nin hidmetine dahil oldu. Bursa medresesine mu´id, sair medreselerde de müderris ta´yin olundu. İkinci Sultan Murad Han zamaninda otuz akce vazifeyle müfti oldu (834/1431). Hayatini kana´atkarane ve afifane gecirdi. Murad-i Sani, vazifesini artirmak istedigi halde Fahreddin Acemi kabul etmedi: -Beytu´l-mal helaldir. Fakat hacet ve kifayetden fazlasi helal degildir, dedi. İlm-i hadisde yed-i tüla sahibi idi. Fahreddin-i Acemi Efendi, Fatih Sultan Mehmed Han devrinde evc-i ikbale vasil oldu. İstikameti ve kemalatiyla Hazrret-i Fatih´e kendisini sevdirdi. Bu siralarda Hurüfiye taifesinden Fazl-i Tebrizi´nin felsefesi pek ziyade revactaydi. Hazret-i Fatih de bu taifeye meyletmi$, hatta Fazl-i Tebrizi etbatini gözden dü$ürmek istiyor, fakat Hazret-i Fatih´e bir$ey söylemeye cesaret edemiyordu. Nihayet bir gün mes´eleyi Fahreddin Acemi´ye acdi. Hazret-i müfti, kendisine nakl ve rivayet edilen sözleri tarafdarlarinin lisanindan i$itmek istedi. Bir gün Mahmud Pa$a, Fazl-i Tebrizi tarafdarlarini konagina, ziyarete davet etdi. Müfti Efendi´yi de kimsenin göremeyecegi bir yere saklandi. Yemekden sonra Mahmud Pa$a, misafirleriyle musahabeye ba$ladi. Söz, Fazl-i Tebrizi´nin efkar ve meslegine intikal etdi. Fahreddin-i Acemi, saklandigi yerden bütün musahabeyi dinliyordu. Nihayet efkar ve ictihadina mugayir fikirleri i$itir i$itmez kendisini tutamadi, bulundugu yerden firladi, muarizini kacmaya mecbur eyledi. O süretle ki, padi$ahin huzuruna kadar takib etdi. Fatih Sultan Mehmed bu hale kar$i sükütla mukabele gösterdi. Fahreddin-i Acemi, bununla kanaat etmedi. Muarizini Edirne´de, Üc $erefeli Camii´ne getirtdi. Halk müvacehesinde fikirlerini bir bir cerhetdi. Neticede ihrakina fetva verdi. Fahreddin-i Acemi, salabet-i diniyye ile muttasifdi. 865/1461´de vefat etdi. Edirne´de Daru´l-hadis Cami´i´nin mihrabi önündedir. Müddet-i fetvasi, otuz seneden ziyadedir. (Ilmiyye Salnamesi s.287.288/Heyet)
3
MOLLA HUSREV MEHMED EFENDI $EYHULISLAM (885/1480)

Fatih devrinin en benam müftilerindendir. Molla Husrev, Fatih´in pederi Ikinci Sultan Murad devrinde i´tibaren fadl ve kemaliyle temeyyüz eyledi. Haydar-i Herevi hazretlerinden ders gördü. Bu suretle tahsil-i ma´rifet eyledeikten sonra uhdesine Edirne´de $ah Melik Medresesi verildi. Bu sirada kardes´$i de yine Edirne´de Celebi Medresesi´nin müderrisi idi. Vefatinda bu medrese de Molla Husrev´e verildi. Molla Husrev, Varna muharebesinden evvel (832/1428-1429) kadi´asker nasb olundu. O tarihten i´tibaren Osmanli ordusunun umür-i $er´iyyesi Molla Husrev tarafindan fasl olundu. Varna Muharebesi, Molla Husrev´in hayat-i meslekiyesine icra-yi te´sirden hali kalmadi. Murad-i Sani´nin ihtiyar-i uzlet etmesi üzerine Sultan Mehmed Han-i Sani, Molla Husrev´i yine me´müriyyetinde ibka etdi. Genc padi$ahla Molla Husrev beyninde samimi bir rabita hasil oldu. Molla Husrev bu rabitanin samimiyetini, padi$aha fedakarane hidmet ederek isbat etdi. Varna Muharebesinden evvel Sultan Mehmed-i Sani, saltanati pederine terk ederek Manisa´ya gitmeye mecbur oldugu zaman, Molla Husrev genc padi$ahdan ayrilmadi. Fatih´in ikinci cülüsunda bu sadakatinin mükafatini gördü. İstanbul fethi, devr-i ikbali Molla Husrev´in kadrü kiymetini i´la etdi. İstanbul´un ilk kadisi Hizir Bey´den sonra Molla Husrev Istanbul kadiligini ihraz eyledi (863/1458-1459). Bilahare Galata ve Üsküdar kadiliklari ile Ayasofya medresesi de Molla Husrev´e ihsan buyuruldu. Fatih Sultan Mehmed, Molla Husrev´e son derece iltifat eder, Molla Husrev de bu iltifata magrur olurdu. O derecede ki, bir velime cem´iyetinde padi$ahin saginda Molla Gürani´nin solunda kendisinin oturmasina tahammül edememi$, kemal-i kibr ve gurürundan Hazret-i Fatih´e gücenerek Bursa´ya cekilip gitmi$di. Hazret-i Fatih, Molla Husrev´in gönlünü almi$, Istanbul´a da´vet ederek mansib-i fetva ile i´zaz eylemi$di. Fatih, Molla Husrev´i pek ziyade takdir ederdi. Molla Husrev´den bahsetdigi zaman: -Zamanimin Ebu Hanifesidir. Diye Molla Husrev hakkinda teveccüh ve muhabbetini ibraz ederdi. Molla Husrev´de etvar-i hakimane ve evza-i dindaranesiyle gerek padi$ahin, gerek halkin muhabbetini celbeylerdi. Derse gidecegi zaman ahali evinin önüne toplanir, Molla Husrev´i debdebe ve ihtiram ile medreseye kadar götürür, yine o süretle hanesine getirirdi. Molla Husrev´in ba´zi inziva-perverane ahvali, halkin ho$una giderdi. Mesela, konaginda bircok köle ve cariyesi varken Molla Husrev bunlarin hic birisini kendi hidmedinde kullanmaz, odasini kendi süpürür, $em´asini kendi yakardi. Vefatina tarih, “mate re´su´l-ulema, 885/1480”, Istanbul´da vefat etmi$, na´$i Bursa´da kendi medresesi civarina defnolunmu$dur. Müddet-i fetvasi yirmi seneden ziyadedir. Me$hur asari: $erh-i Mutavvel´e ve telvih´e Ha$iye, Kadi Beydavi Tefsiri Evailine Hava$i, Ta´lik, Durer, Gurer, Mirkatu´l-Vusul, Telhise $erh. (Ilmiyye Salnamesi s.288.289/Heyet)
4
MOLLA GÜRANI AHMED $EMSEDDIN EFENDI $EYHULISLAM (893/1488)

Ahmed $emsuddin Efendi Güran´da dogdu. O devrinde Misir ulemasi gayet me$hurdur. $emsuddin Efendi Misir ulemasindan tahsil-i ma´rifet icün Kahire´ye geldi. İbn Hacer-i Askalani´den icazet aldi. Bu sirada hacdan avdet eden Molla Yegan, Kahire´de Molla Gürani ile görü$tü. Birlikde payitaht-i Osmaniye´ye getirdi. İkinci Sultan Murad Han´a takdim eyledi. Molla Gürani´nin necm-i ikbali o günden i´tibaren parladi. Bursa´da Kaplica ve Yildirim Medreselerine müderris ve $ehzade Mehmed Han´a mu´allim ta´yin olundu. Sultan Mehmed Han-i Sani´nin cülüsunda kendisine vezaret teklif olundugu halde kabul etmedi, nihayet kadi´askerligi kabul etdi (855/1480). Bu vazifeyi gayet adilane ifa eyledi. Azl ve nasbda ihkak-i hakdan ayrilmadi. Molla Gürani´nin icab-i hale tevfik-i hareket etmemesi Hazret-i Fatih´in igbirarini mücib oldu. Molla Gürani´yi tashih-i evkaf vesilesiyle Bursa´ya gönderdi. Fakat Ahmed $emsuddin Efendi orada da istikametden ayrilmadi. Padi$ah mukarrebininden birinin mugayir-i $eri´at teklifini reddetdigi gibi dövmekden de geri durmadi. Fatih bu def´a büsbütün hiddetlendi, Molla Gürani´yi mansibindan da azletdi. Ahmed $emsuddin Efendi metanet ve faziletine zerre kadar halel getirmedi. Misira gitti, oradan Sultan Kayitbay´in iltifatina mazhar oldu. Bu mazhariyyet Fatih´in mugber gönlünu yumu$atdi. Üstadini tekrar Istanbul´a da´vet etdi. Uhdesine evvela Bursa kadiligi (862/1458), badehu müftilik tevcih etdi (885/1480). Molla Gürani, hayatinin son zamanlarini hastalikla gecirdi. İstanbul haricinde havadar bir yerde oturur, bu süretle evkat-güzar olurdu. Hastaligi ziyadele$tigi sirada borclarinin beytü´l-maldan tesviyesini ve cenaze namazinda padi$ahin bulunmasini, cesedinin kenar-i kabre kadar sürüklenerek götürülmesini vasiyet etmi$di. Vefatinda (893/1488) yüz seksan bin akce borcu cikmi$, kamilen beytü´l-malden tesviye edilmi$dir. Yanliz na´$ini kenar-i kabre kadar sürüklemek, hürmetsizlige delalet edecegi cihetle, vasiyeti yerine gelmek icün cesedi bir hasir üzerine konularak kabrinin kenarina kadar getirilmi$dir. Molla Gürani uzun boylu, uzun sakalli natük bir zatdi. Kendisi $afii mezhebine mensübken Sultan Murad-i Sani´nin ricasi üzerine Hanefi mezhebine salik olmu$dur. Me$hur asari: Gayetu´l-Emani Fi Tefsiri´s-Seb´i´l-mesani, Kevser-i Cari Ala Riyadi´l-Buhari. (Ilmiyye Salnamesi s.289.290/Heyet)

 

ALI25

Kıdemli Üye
İhvan Üyesi
Katılım
9 Nis 2015
Mesajlar
7,509
Puanları
48
5
MOLLA ABDULKERIM EFENDI $EYHULISLAM (901/1495)

Beyazid-i Sani devri müftilerindendir. Abdulkerim Efendi daha pek kücükken Vezir-i a´zam Mahmud Pa$a´yla beraber diyar-i Islam´a getirilmi$, ikisi de din-i Islam´i kabul eylemi$di. Hatta bilad-i harbden naklolunduklari sirada Abdulkerim Efendi´yle Mahmud Pa$a bargirin bir tarafina, Mevlana Ayas da öbür tarafina konmu$du. Bilhare bu hadiseyi Mevlana Ayas kendilerine daima tekrar eder: -Kücükken beraber geldigimiz zaman sIkletce ikinize müsavi oldugum gibi, $imdi de ilim ve irfanca mu´adilim! derdi. Abdulkerim Efendi, Murad-i Sani ulemasindan Mehmed Aga´nin terbiyesiyle büyüdü. Kendisine Kur´an-i Kerim tilavet etdirildi. Mehmed Aga, Abdulkerim Efendi´yi yeti$dirdikten sonra Hazreti Fatih´e hediye etdi. Bu tarihden i´tibaren Abdulkerim Efendi tevsi-i ma´lumat etmege ba$ladi. Mevlana Tusi ile Mevlana Acemi´den istifade-i kemalat etdi. İstanbul´un fethinden sonra müderris, 863/1458-1459´da kadi´askeri oldu. Sekiz sene sonra azledildi. 893/1488´de müftilik mansibina na´il oldu. Vefati 901/1495´dedir. Müddet-i fetvasi yedi senedir. Kabri, Edirne´de bina etdirdigi mektebi civarindadir. (Ilmiyye Salnamesi s.292/Heyet)

6
CELEBI ALAEDDIN EL-ARABI EFENDI $EYHULISLAM (901/1495)

Alaeddin El-Arabi, Haleblidir. Mukaddemat-i ulumu memleketinde tahsil eyledikten sonra Istanbulá geldi. Molla Gürani´den tahsil-i ulum eyledi. Mevlana Hizir Bey´den de istifade etmektden hali kalmadi. İlk me´muriyeti Edirne´de Daru´l-Hadis Medresesi´nde Mevlana Fahreddin el-Acemi´ye muidlikdir. Alaeddin El-Arabi Efendi bilahare Kaplica Medresesi´ne ta´yin olundu. Bu esnada Halvetiye rü´esasindan $eyh Alaeddin´e intisab etmesi nazar-i dikkati celbetdi. $eyh Alaeddin, Manisa´ya nefy olundugu zaman Alaeddin El-Arabi de birlikde nefy edildi. Bir müddet sonra afva mazhar oldu. Manisa´dan Semaniye Medresesi´ne ta´yin olundu. Fatih Sultan Mehmed Han´in son zamanlarinda seksen akce vazifesi elliye tenzil eyledi. Bu magduriyet cok devam etmedi, ulüfesi seksen akceye iblag olundugu gibi uhdesine müftilik tevcih edildi (900/1495). Alaeddin El-Arabi Efendi bir sene sonra vefat etdi. Kabri Eyyub´de, Irdis Kö$kü´ndedir. Tefsir ve Fikihda ihtisas-i tammi vardir. Te´lifati yoktur. Müddet-i hayatinda doksan kokuz evladi dünyaya gelmi$, herbirine Esma-i Husna´dan birini ad koymu$dur. (Ilmiyye Salnamesi s.293.294/Heyet)

7
EFDALZADE HAMIDEDDIN EFENDI $EYHULISLAM (908/1503)

Hamiduddun Efendi tab-i metine malik müftilerdendi. Pederi, ulemadandi. Gencliginde ulum-i ibtidaiyyeyi pederinden tahsil etdi. Bir müddet Molla Yegan´a mülazemet eyledikten sonra Bursa´da Kaplica, Istanbul´da Murad Gazi Medresesi´ne müderris oldu. Payitahtda ta´un zuhur etmesi üzerine evladü iyaliyle birlikde Istanbul haricinde bir karyeye iltica etdi; ma´amafih buradan yine derslerine devam etmekden hali kalmadi. Bayezid-i Sani zamaninda $an ve $öhreti bir kat daha artdi. Uhdesine Istanbul kadiligi trefviz olundu. Nihayrt müftilik mansibina na´il oldu (901/1495). Müddet-i fetvasi yedi senedir. Vefati 908/1503´dedir. Ebu Eyyub el-Ensari civarina defnolunmu$tur. Edirnekapusu civarinda bir mescidi, $ekerciler hani kurbunda bir medresesi vardir. (Ilmiyye Salnamesi s.295/Heyet)

8
ZENBILLI ALI EFENDI $EYHULISLAM (932/1526)

Zenbilli Aleddin Ali el-Cemali Efendi, Osmanli müftilerinin büyüklerindendir. “Zenbilli Müfti” diye me$hurdur. Zenbilli Ali Efendi an-asl Karamanlidir. Gencliginde Karamanli Mevlana Hamza´dan tahsil-i ma´rifet etdi. İstanbul´a geldigi zaman Molla Husrev´in halka-i tedrisine dahil oldu. Bilahare Bursa´da Hüsamzade´den ulum-i $er´iyye tahsil eyledi. Mevlana Muslihuddin Efendi´ye intisabi, kerimesini tezevvücle neticelendi. Ali Efendi, ulum ve irfani sayesinde Edirne´de Ali Bey Medresesi´ne ta´yin olundu. Karamanli Mehmed Pa$a ile aralarinda mevcud burudet, Zenbilli Ali Efendi´nin bu medresede uzun müddet kalmasina mani oldu. Ali Efendi, izzet-i nefsi muhafaza etmeyi müreccah gördü. $eyh Muslihuddin´in hidmetine dahil oldu. Bayezid-i Sani´nin cülüsünda nam-i bülendi bütün Osmanli mülküne inti$ar etdi. Bayezid-i Sani, kendisiyle görü$mek arzu etdigi halde Zenbilli Ali Efendi da´vete icabet etmedi. Bununla beraber otuz akce vazifeyle Kaplica Medresesi´ne, daha sonra Amasya Medresesi´ne nefyolundu. Ali Efendi, Anadolu medreselerini kismen dola$di. İznik ve Bursa´da Murad Gazi Medreselerinde müderrislik etdi. Bir müddet kadar da Amasya´da Bayezid-i Sani Medresesi´nde ne$r-i ulum ile me$gul oldu. Hacc-i $erif icün Mekke-i Mükkereme´ye gidecegi sirada Arabistan isyanlari bu arzusuna mani oldu. Bu sirada $eyhulislam Efdalzade Hamiduddin Efendi vefat etdi, yerine Zenbilli Ali Efendi müfti ta´yin olundu (908/1503). Yavuz Sultan Selim´in cülüsu üzerine Zenbilli Ali Efendi´nin kevkeb-i ikbali parlamaya ba$ladi. Padi$ahin ilim ve kemale meclübiyet, müftinin kiymet ve nüfüzunu artirdi. Ali Efendi, hakperverligi ve faziletiyle Yavuz Sultan Selim´i bile nüfüzu altinda bulundururdu. Hilim ve süküneti, hakka ragbetiyle padi$ahin $iddetli ef´alini teskine muvaffak oldu. Ali Efendi, evinin penceresinden bir zembil sarkitir, mü$kili olanlar mü$kilerini bir kagida yazarlar, zembilin icine atarlardi. Bu sebebden kendisine “Zembilli müfti” ünvani verilmi$di. Zamaninda müftilik makami, kadi´askerlere ve vüzeraya takaddüm etmi$dir. Vefatina tarih “vefatü alimi rabbani-i ma, 932/1526´dir. Müddet-i fetvasi yirmi alti senedir. Zenbilli Ali Efendi, Osmanli müftileri icinde istikameti ve salabet-i diniyyesiyle $öhret-$i´ardir. “Devhatü´l-me$ayih”in kavlince: “Zühd ve takvada ferid ve ulum-i $er´yye-i diniyyede fi´l-mesel cebel-i rasih ve tavr-i $amih bir merd-i vahid idi. (Ilmiyye Salnamesi s.296.297/Heyet)
9
IBN KEMAL AHMED $EMSEDDIN EFENDI $EYHULISLAM (940/1534)

Kemal Pa$azade Ahmed $emseddin Efendi, Süleyman-i Kanüni devrinin en büyük simalarindandir. Edirne´de dogmu$dur. Kemal Pa$azade Süleyman Bey´in ogludur. (Ibn Kemal) ünvaniyla me$hurdur. İbn Kemal gencligini tahsil-i ma´rifetle gecirdi. Pederi ümeradan oldugu icün kendi de ümera meslegine dahil oldu. Bayezid-i Sani zamaninda bircok seferlerde bulundu. Askerlikde büyük bir dirayet gösterdi. Bir gün, otuz akceyle Filibe müderrisi olan Molla Lütfi´nin Evrenozzade Ahmed Bey´e takaddüm etdigini görünce, ulema zümresinin ümeraya ne derece tefevvuk eyledigini anladi. O tarihden i´tibaren zümre-i ulemaya dahil olmaya karar verdi. O sene seferden dönü$ünde derhal tebdil-i meslek etdi. Hatibzade´den ve devrinin sa´ir ulemasindan tahsil-i uluma muvaffak oldu. Edirne´de Ta$lik ve Halebi Medreseleriyle Üc $erefeli Cami´i´ne, Üsküp´de Ishak Pa$a Medresesine müderris oldu. Bir müddet sonra Edirne kadiligina, Anadolu kadi´askerligine irtika eyledi (922/1516). Üc sene sonra azledildi. Bunun beraber Yavuz Sultan Selim zamaninda $an ve $öhreti yine afakgir oldu. Sultan Selim´in bütün seferlerinde bulundu. Misir seferinde, kahraman Selim´in yaninda ayrilmadi. Seferden dönü$ünde atinin ayagindan sicrayan camurlar Yavuz´un elbisesine kondugu zaman, Sultan Selim, ulema ayagindan sicrayan camurun medar-i zinet ve badi-i mefheret oldugunu beyan ederek camurlu elbisesinin vefatindan sonra sandukasi üzerine konulmasini vasiyet etmi$, Ibn Kemal´in mertebe-i fadlini bir kat daha i´la eylemi$di. 932/1526´da müfti´l-enam nasbedildi. Mesa´il-i $er´iyyeyi hal ve faslda gösterdigi iktidardan dolayi “Müfti´s-Sakaleyn” ünvaniyla benam oldu. Vefatina tarih “irtihali´l-ulum bi´l-Kemal 940/1534”´dür. Müddet-i fetvasi, sekiz senedir. İbn Kemal, Osmanli ulemasinin en bülendlerindendir. Alim, fazil, $air, müverrih idi. Tekmil asari ikiyüze yakindir. Ba$lica eserleri: Dakayihu´l-Hakayik, Yusufu Zuleyha, Idris-i Bitlisi´nin He$t-behist Tercümesi, Tagyir ve Tenkih, Islah-i Mefatih, Ke$$af´a na-tamam Bir Ha$iye, $erhu Mefatih, Mühimmat, Muhitu´l-Luga ve Osmanli Tarihi. E$´arinin en me$huru Yavuz Sultan Selim´in vefatina yazdigi mersiyesidir. (Ilmiyye Salnamesi s.299.300/Heyet)
 

ALI25

Kıdemli Üye
İhvan Üyesi
Katılım
9 Nis 2015
Mesajlar
7,509
Puanları
48
10
SA´DI SA`DULLAH CELEBI EFENDI $EYHULISLAM (940/1534)
Kanüni Sultan Süleyman devri müftilerindendir. Kastamonu´da (Daday´da) dünyaya geldi. Babasiyla beraber Istanbul´a geldigi zaman pederi Murad Pa$a Camii´ne imam oldu. Oglunu, arzusuna muvafik bir süretde yeti$dirdi. Sa´dullah Celebi, pederinden gördügü dersleri Mevlana Mehmed Samsuni´nin halka-i irfaninda ikmal etdi. Ulum-i aliyeyi tahsil eyledikden sonra tedricen Istanbul´da Ba$ci Ibrahim, Edirne´de Ta$lik, Istanbul´da Mahmud Pa$a ve Semaniye medreselerinde müderrislik eyledi. İstanbul kadiligina na´il oldugu zaman (930/1523-1524) bu vaziyefi on sene kadar ifa eyledi. Tekrar yüz akce vazife ile Sahna tenzil edildi. Kanüni Sultan Süleyman devrinde Ibn Kemal´in vefati üzerine müfti nasb olundu. Zamaninin $airleri: “O kamil müfti-i devran oldu. 940/1534” misra´iyle müftiligine tarihler tanzim etmekden hali kalmadilar. Be$ sene müftilik etdikden sonra “bekaya gecdi Sa´deddin-i Sani”(940/1534). Sa´dullah Celebi Efendi bütün hayatini tahsil-i ma´rifete hasretdi. Fevkalade bir kuvve-i hafizaya malikdi. Tarihe pek merakliydi. Bütün vekayi-i tarihiyyeyi hifzeder, mahallinde irad etmek meziyetini ibraz eylerdi. $i´ire meraki vardi. Eyyub Sultan civarinda medfundur. Fatih´de bir daru´l-kurrasi vardir. Asarinin ba$licalari okudugu kitablara yazdigi ta´likat ile Tefsir-i Beyzavi´ye yazdigi ha$iyedir. (Ilmiyye Salnamesi s.299.300/Heyet)

11

CIVIZADE MUHYIDDIN EFENDI $EYHULISLAM (954/1547)

Mente$elidir. (Civizade) lakabiyla me$hurdur. Üstadlari Sa´di Celebi, Fenari Muhyiddin Efendi, Mevlana Mehmed Pa$a´dir. Civizade Muhyiddin Efendi ilk evvel Karabali Efendi´nin sahninda muíd oldu. Edirne´de, Bursa´da müderrislik etdi. Fadl ve liyakatini takdir etdirdigi cihetle Misir kadiligini (934/1527-1528), Anadolu kadi´askerligini (944/1537-1538), nihayet müftiligi (945/1538) ikraz etdi. Üc sene sonra azledildi, yevmi ikiyüz akce vazife ile teka´üd oldu. Hacc-i $erifden avdetini müteakib Medaris-i Semaniyye´den birinde müderrislik etdi. Hayatinin son zamanlarinda Rumeli sadrina vasil olduysa da iki sene sonra irtihal-i dar-i beka eyledi (954/1547). Medfeni Ebu Eyyub Ensari civarindadir. Civizade gayet mütevazi, hakperest bir müftiydi. “Civizade etdi azm-i dergeh-i Hayy-i Latif (954)” vefatina tarihdir. Müddet-i fetvasi üc sene dokuz aydir. Azline sebeb Muhyiddin A´rabi ile Celaleddin Rumi´nin efkar ve felsefesi aleyhine idare-i kelam etmi$ olmasidir. Civizade´nin ba$lica eserleri, ba´zi asar-i nefiseye ta´likatiyla bir iki te´lifden ibaretdir. (Ilmiyye Salnamesi s.307/Heyet)

12
ABDULKADIR CELEBI EFENDI $EYHULISLAM (955/1548)

Süleyman-i Kanüni devri müftilerindendir. Hamidli Mehmed Efendi´nin ogludur. Abdulkadir Celebi, evvelki hayatini Bursa´da müderrislikle gecirdi, gayet fakirdi. Mai$etini te´min icün husüsi mu´allimlige sülük etdi. Süleyman-i Kanüni´nin mukarreblerinden Mustafa Aga´ya mu´allim oldu. Mümaileyhin vesatetiyle ba´zi medreselerde müderrislikler elde etdi. Nihayet Bursa kadiligina na´il oldu (927/1521). Abdulkadir Celebi icün bu tarihden i´tibaren devr-i ikbal ba$ gösterdi. Az bir fasila ile Istanbul kadisi (929/1522-1523), Anadolu kadi´askeri oldu. Kadi´askerligi zamaninda ordunun umür-i $er´iyyesini hakkiyla ifa etdi. Ondört sene kadar Anadolu kadi´askerligi etdikden sonra fart-i istikameti azline sebebiyet verdi (944/1537-1538). Yevmi yüz elli akseyle teka´üd oldu. Bu müddet zarfinda ifa-yi hacc-i $erif icün Mekke-i Mükerreme´ye gitdi. Avdetinde müftilik mansibini ihraz eylediyse de devr-i ikbali ve saltanati cok sürmedi. Bedenen namizac bulunmasi hasebiyle müftilikden isti´fa etdi. Bursa´da yevmi ikiyüz akce ile teka´üdü ihtiyar eyledi. Yedi sene sonra yetmi$ ya$ini tecavüz etmi$ oldugu halde vefat etdi. Müddet-i fetvasi üc aydir, kabri Bursa´da kendi bina etdirdigi medresenin civarindadir. “Gecdi o fazil (955/1548)” vefatina tarihdir. Abdulkadir Celebi Efendi´nin ba´zi asar-i manzumesi vardir. (Ilmiyye Salnamesi s.310/Heyet)

13

MUHYIDDIN EFENDI (Fenarizade) $EYHULISLAM (954/1548)

Mehmed el-Fenari ahfadindandir. Pederi Rumeli sadrindan Mehmed $ah Efendi´dir. Muhyiddin Efendi 751´de (851) dünyaya geldi. Mebadi-i ulumu pederinden tahsil etdi. Zamaninin ulemasindan Hatibzade ile Efdalzade´nin mecalis-i ilmiyyesinden istifade eyledi. İlk evvel Istanbul´da Ali Pa$a, Bursa Sultan medreselerine müderris oldu. Bilhare birbirini müte´akib Edirne (925/1519), Istanbul (926/1520) kadiliklarina, üc sene sonra Anadolu kadi´askerligine na´il oldu. Onbe$ sene kadar bu vazifeyi ifa etdikden sonra yüzyirmi akce vazife ile teka´üd edildi (944/1537-1538). Teka´üdü hengaminda hacca gitdi. Avdetinde teka´üd ulüfesi ikiyüz akceye iblag edildigi gibi, uhdesine müftilik mansibi da ihale olundu (948/1541-1542). Üc sene alti ay kadar vazife-i fetvayi ifa eyledikden sonra isti´fa etdi. Yevmi ikiyüz akce ile teka´üdü icra olundu. Muhyiddin Efendi, ihtiyar-i teka´üdü müte´akib cok ya$amadi. İki sene sonra vefat eyledi. “Muhyiddin oldu azim rahmete (954/1548)” vefatina tarihdir. Kabri, Ebu Eyyub el-Ensari civarindadir. Fenarizade Muhyiddin Efendi, talakat-i lisana malik, hakikatperest bir zat idi. Ulum-i Fikhiyye ile me$gul olur, ekseriya $i´ire de ragbet ederdi. Fukaha ve sulehayi siyanet eder, hukük-i ibadi vikayeye sarf-i gayret etmekden geri durmazdi. Seyyid $erif´in $erh-i Miftah´ina ha$iyesi, Sadru´$-$eri´a´ya müte´allik risalesi me$hürdur. Divani muteberdir. Dereseki´de, Rumeli Hisari´nda birer mescidi vardir. (Ilmiyye Salnamesi s.312.313/Heyet)

14
EBUSSU`UD EFENDI $EYHULISLAM (896-982/1491-1574)

Muhammed Ebussu´ud efendi Osmanli $eyhulislamlari icinde en mühim bir simadir. Osmanli tarihinin en parlak bir devrinde ya$ami$, ta´bir-i digerle Ebussu´ud gibi güzide ve fazil simalarla Osmanli tarihinde parlak bir devir vücuda gelmi$dir. Ebussu´ud Efendi (Müderris Köyü)nde dogdu (896/1491). Pederi, Muhyiddin Mehmed b. Mustafa el-Imadi´dir. Gencligini pederinin rahle-i irfaninda gecirdi. Az zamanda zeka ve irfaniyla temayüz etdi. Ebussu´ud Efendi´nin iktidari, kemalati Bayezid-i Sani´nin mesmü´u oldu, kendisine yevmi otuz akce celebi ulüfesi ihsan buyuruldu. Ebussu´ud Efendi gayet zeki idi. Üstadlarinin ilim ve kemalatindan istifade yollarini bilirdi. İlk üstadlarindan biri, Müeyyedzade idi. Ebussu´ud Efendi üstadinin alimane ir$adatindan istifade ediyor, az zamanda muhtelif medreselere müderris ta´yin olunuyordu. Ebussu´ud Efendi´nin birbirini müte´akib ta´yin olundugu medreselerin kism-i a´zami Istanbul medreseleridir. $eyhulislam Kemal Pa$azade tarafindan yirmi be$ akceyle Kangiri Medresesi´ne ta´yin olundugu halde gitmek nasib olmami$, otuz akceyle Inegöl Medresesi´ne gitmi$di (922/1516). Onun müte´akib Davud Pasa, Mahmud Pa$a, Gegböze (Gebze)´de Mustafa Pa$a medreselerine ta´yin olunmu$. On sene kadar muhtelif medreseler tüllabina ifaza-i nur-i irfan ile me$gul olmu$dur. Ebussu´ud Efendi, Bursa Sultaniye payesine na´il oldukdan sonra (923/1517) necm-i ikbali parlami$, birbirini müte´akib Bursa kadiligina (939/1532), bir sene sonra Istanbul kadiligina, nihayet Rumeli sadrina na´il olmu$dur (944/1537-1538). Ebussu´ud Efendi´nin me$ihati 952/1545´de ba$lar. Süleyman Kanuni zamaninda yirmi iki, Selim-i Sani zamaninda alti sene devam eden müddet-i fetvasi Me$ihat-i Osmaniye´nin en parlak devridir. Ebussu´ud Efendi, bu müddet zarfinda ulum-i fikhiyyedeki iktidarini bihakkin göstermi$, Osmanli siyasiyatini dahili entrikalarina müdahale etmi$dir. Osmanli $eyhulislamlarindan pek cogunun siyaset-i devlette te´sirleri görüldügü halde, Ebussu´ud Efendi´nin siyasi vazifesi de ilim sahasindan harice cikmami$dir. Ebussu´ud Efendi, Osmanli ulemasinin ma bihi´l-iftiharidir. Kavanin-i Osmaniyeyi $er´i-$erife tatbik eden odur. Bir günde 1413, diger bir günde 1412 fetva verdigi me$hurdur. Bu fetvalarin kaffesi de en mühim mesa´il $er´iyye üzerinedir. Zamanina gelinceye kadar me$ihat vazifesi ikiyüz akce iken Ebussu´ud´un fadl ve irfanina, nüfüz ve kemalatina hürmeten be$yüze iblag edilmi$dir. (Ir$adu´l-akli´s-selim ile Mezaya´l-Kur´ani´l-azim) namindaki tefsiri gayet me$hurdur. Süleyman-i Kanuni bu güzide te´lifi bir an evvel tebyiz etdirmi$, Ebussu´ud Efendi´nin Me$ihat-i Islamiyye´ye mahsus ikiyüz akce ma`a$ina ücyüz akce daha zam etdirmi$dir. Eserin ikmal ve takdiminde yüz akce daha zam olunmu$dur. Vefati 982´dir. Kabri Ebu Eyyub el-Ensari civarinda in$a etdirdigi mektebi civarindadir. Haremeyn-i $erifeyn ulemasi Ebussu´ud Efendi´nin irtihalini i$ittikleri zaman salat-i ga´ib eda eylemi$lerdir. Ebussu´ud Efendi, Arabiyi bihakkin vakifdi. $i´ire ragbet eder, ilm-i fikihda dahiyena bir iktidar gösterirdi. Me$hur eserleri: Tefsir-i $erif, Mecmu´a-yi Fetava, Hidaye´den Kitabu´l-Buyu Ha$iyesi ile Kaside-i Mimiyye´dir. “Molla Ebussu´ud´a ola makam cennet (982/1574)” vefatina tarihdir. Ebussu´ud Efendi´nin Iskilip´de bir camii, Istanbul´da bir hamami vardir. Fetvalari gayet me$hur ve muteberdir. (Ilmiyye Salnamesi s.317.318.319/Heyet)
 

ALI25

Kıdemli Üye
İhvan Üyesi
Katılım
9 Nis 2015
Mesajlar
7,509
Puanları
48
Bu kadar eklemekle $uanda yetindim.
 
Üst